Heb je Zeytin Ağacı gezien en ben je benieuwd hoe een familieopstelling er in het echt uitziet, zonder drama en mooie decors? Dan is de Duitse documentaire Familienaufstellung – Wege aus der Psychokrise een aanrader. Geen acteurs, maar echte mensen met echte vragen. En een maakster die sceptisch begint en uiteindelijk zelf in een opstelling gaat staan.
De documentaire in het kort
- Titel: Familienaufstellung – Wege aus der Psychokrise
- Maker: Caterina Woj (regie en script)
- Omroep: SWR, uitgezonden in de ARD-themaweek “Zum Glück”
- Jaar: 2013, eerste uitzending op 20 november 2013
- Duur: ongeveer 90 minuten
- Taal: Duits
- Opsteller in de film: Dr. Brigitte Gross
Waar gaat de documentaire over?
De film begint bij een herkenbare vraag. Steeds meer mensen lopen vast door stress, burn-out of een relatie die niet loopt, en zoeken naar een uitweg. Het uitgangspunt van familieopstellingen is dat veel van wat ons als volwassene dwarszit, niet in het heden ligt maar in de geschiedenis van onze familie. Maar klopt dat? En kan een opstelling dan echt helpen?
Om daar achter te komen volgt Caterina Woj drie deelnemers door het hele proces. Hun vragen lijken in eerste instantie klein: te dun of te dik zijn, niet vooruitkomen in je werk, je niet geaccepteerd voelen. Gaandeweg wordt zichtbaar wat er onder die “kleine zorgen” ligt. Zo hoort een van de deelnemers, die als kind door haar ouders werd achtergelaten, pas twintig jaar later in de opstelling wat daar de reden van was.
De camera blijft dichtbij en kijkt niet weg, ook niet als het moeilijk wordt. Dat maakt de film soms intens om te zien, maar ook eerlijk: je ziet hoe een opstelling werkelijk verloopt, met stiltes, twijfel en momenten waarop er ineens iets op zijn plek valt.

Een sceptische journalist die zelf gaat staan
Wat de documentaire bijzonder maakt, is de rol van de maakster zelf. Ze begint met journalistieke nieuwsgierigheid en een gezonde dosis scepsis. Ze wilde een nuchtere film maken over een onderwerp dat haar “op de een of andere manier” interesseerde. Maar naarmate ze de deelnemers volgt, kan ze de vragen van de opsteller zelf ook niet meer ontwijken. Uiteindelijk doet ze haar eigen familieopstelling.
Juist dat maakt de film geloofwaardig. Je kijkt niet naar een promotiefilm, maar naar iemand die het onderwerp kritisch benadert en het daarna zelf ervaart. Herken je die scepsis bij jezelf? Dan is dit misschien precies de goede film om mee te beginnen.
Wat je in de film leert over hoe een opstelling werkt
Wie de documentaire kijkt, krijgt een goed beeld van de werkvorm:
- Representanten: andere deelnemers gaan staan voor familieleden van degene die een vraag inbrengt, en vertellen wat ze op die plek voelen.
- Wat niet gezegd werd, krijgt woorden: gevoelens die in een familie lang verzwegen bleven, worden door de representanten uitgesproken.
- Helende zinnen: aan het eind gaat de vraaginbrenger vaak zelf in de opstelling staan en spreekt een paar eenvoudige zinnen uit. Daarmee kan iets tot rust komen.
- Tijd voor het verhaal: in de film krijgt het voorgesprek meer ruimte dan bij Bert Hellinger, de grondlegger van de methode, die vaak direct begon. Lees meer over Bert Hellinger.
De opsteller beschrijft het werk in de film als verzoeningswerk: het maakt voelbaar dat je nooit helemaal los staat van de mensen vóór je.
Documentaire of serie: wat is het verschil?
In Zeytin Ağacı zijn de opstellingen onderdeel van een spannend verhaal, met grote emoties en snelle doorbraken. De documentaire laat de werkelijkheid zien: rustiger, persoonlijker en soms juist daardoor indrukwekkender. Wie beide kijkt, ziet wat een opstelling kan doen én hoe het er in de praktijk aan toe gaat.
Zelf een familieopstelling ervaren

Wil je na het kijken zelf ervaren hoe dit werkt? Dat kan bij IngeMaria, in de regio Zutphen:
- Opstellingsmiddag in groep in Eefde, net als in de documentaire. Je brengt je eigen vraag in (€ 120) of doet mee als representant (€ 45). Meedoen als representant is een mooie, laagdrempelige eerste kennismaking. Bekijk de data.
- Individuele opstelling van 1 uur (€ 120), in Gorssel of online vanuit huis.
Waar kun je de documentaire bekijken?
De documentaire is uitgezonden door de SWR en later herhaald op onder meer NDR. Volgens fernsehserien.de is er op dit moment geen officiële stream of dvd beschikbaar. De volledige documentaire (Duitstalig, circa 1,5 uur) is wel te bekijken op YouTube. Op fernsehserien.de vind je de uitzendgeschiedenis en kun je een melding instellen voor wanneer de film weer online of op tv komt.
Veelgestelde vragen
Wie heeft de documentaire gemaakt?
De film is gemaakt door Caterina Woj, die zowel de regie als het script deed. De opstellingen in de film worden begeleid door Dr. Brigitte Gross.
Hoe lang duurt de documentaire en in welke taal is hij?
De documentaire duurt ongeveer 90 minuten en is Duitstalig. Je kunt hem bekijken op YouTube.
Laat de film echte opstellingen zien?
Ja. Anders dan in een serie als Zeytin Ağacı zie je hier echte deelnemers met hun eigen vragen, en een maakster die zelf ook een opstelling doet.
Kan ik zelf een opstelling doen zoals in de documentaire?
Ja. Op een opstellingsmiddag in Eefde werk je in een kleine groep, net als in de film. Liever één op één? Dan kan een individuele opstelling, in Gorssel of online.
Na het kijken zelf ervaren?
Wat de deelnemers in de documentaire meemaken, kun je ook zelf ervaren. In een kleine groep in Eefde, of één op één in Gorssel of online. Rustig, op jouw tempo.

